عوامل رشد گردشگری زیارتی در دهه­ ی اخیر

عوامل رشد گردشگری زیارتی در دهه­ ی اخیر

بخش دوم: گردشگران خارجی

دکتر سید احمد حسینی

جذب گردشگر برای همه کشورها چالشی وسوسه­انگیز و جذاب است که با مدیریت صحیح قابلیت تبدیل شدن به یک فرصت پرسود و اشتغال­زا را دارد. عرصه رقابت در این صنعت به حدی است که برخی کشورها حتی به گردشگری تن­فروشی روی آورده­اند.

 

از نظر بسیاری از کارشناسان، ظرفیت­های گردشگری کشور به صورت شایسته استفاده نمی­شود. به گفته مسئولین گردشگری کشور، سهم گردشگری ایران از کل درآمد این صنعت در جهان معادل معادل نیم درصد و برابر با شش و نیم میلیارد دلار در سال است؛ این در حالی است در سند چشم­انداز بیست ساله رقم بیست میلیارد دلاری در سال 1404 پیش­بینی شده است. گاهی انگشت اتهام را به سوی دولت گرفته­اند و گاهی نیز تبلیغات ایران­هراسی را مقصر دانسته­اند. آگاهی دادن به گردشگر اروپایی، امریکایی و آسیایی که برای بازدید از مناظر طبیعی و کشف هنر، معماری و تاریخ ما به ایران سفر می­کند، نیازمند زمان است. هرچند همین حالا هم دیر شده است، ولی با توجه به پشتوانه­ی تاریخی، فرهنگی و طبیعی کشورمان و در صورت برنامه­ریزی و مدیریت دقیق و صحیح، بازهم می­توان به رونق گرفتن کل صنعت گردشگری طی دهه آتی امیدوار بود.

آنچه از نگاه کارشناسان گردشگری پنهان مانده است، ظرفیت بالقوه گردشگران زیارتی است که به هیچ وجه پیش­فرضهای امنیتی و متأثر از تبلیغات غرب را در مورد ایران ندارند. این گردشگران، یعنی شیعیان عراق، لبنان، پاکستان، بحرین، کویت، عربستان و بسیاری کشورهای دیگر، حتی با دولت­های اسلامی که روابطی تنش­آلود با ما دارند نیز همراهی نمی­کنند.

یکی از ارکان مهم گردشگری زیارتی، رابطه قلبی و معنوی افراد با زیارتگاه مورد نظر است. ایران به عنوان قطب تشیع در جهان اسلام دارای سه مؤلفه مهم است. کشور ما پرجمعیت­ترین کشور شیعی است. در هیچ کشوری نسبت جمعیتی شیعیان به دیگر ادیان و مذاهب و نیز تعداد آنها به اندازه ایران نیست. به علاوه، جمهوری اسلامی ایران تنها حکومت شیعی در بین کشورهای اسلامی است و سرمایه­گذاری و اطلاع­رسانی دولتی در این حیطه بسیار زیاد است. اما مزیت اصلی گردشگری زیارتی در ایران، وجود آستان مقدس امام هشتم شیعیان حضرت رضا (ع) است.

در بین کشورهای مسلمان، عراق بیشترین زائر (بیش از هفتصد هزار نفر) را در طول سال به ایران می­فرستد. سقوط دولت صدام در سال 2003 میلادی سیل زائران را از دو کشور به سوی یکدیگر سرازیر کرد. این موضوع مهمترین عامل رشد گردشگری زیارتی در ایران بوده است. زائران عراقی به طور کلی گردشگرانی آسان­گیر هستند که انتظار امکانات اقامتی و حمل و نقلی لوکس را ندارند. تسهیل شرایط ورود، اقامت، تردد و تفریح او مسلماً در افزایش تعداد گردشگران ورودی موثر خواهد بود. اما در کنار این راهکار لازم است سطح نیاز و انتظار این گردشگران را ارتقا دهیم و با تشویق آنها به استفاده از امکانات بهتر، ارزآوری بیشتری برای گردشگری کشور فراهم کنیم. یکی از منابع مهم درآمد گردشگری، صنعت هوایی است و ارتقای این صنعت در دوران پس از تحریم به طور حتم تأثیری به سزا در افزایش تعداد گردشگران عراقی به ایران خواهد داشت. در حال حاضر ورود عراقی­ها به ایران بیشتر از طریق پایانه­های مرز زمینی مهران و شلمچه است اما این پایانه­ها تجهیزات و امکانات کافی ندارند. برای ارتقای این وضع باید تجهیز پایانه­های مرزی و بهبود سیستم حمل و نقل بین شهری از پایانه­ها در اولویت قرار گیرد. زائران پاکستانی نیز وضعیتی مشابه دارند.

مقصد زائران عراقی دو شهر قم و مشهد است. زائران زمینی معمولاً نخست به شهر قم وارد می­شوند، سپس به مشهد می­روند و از آنجا به عراق بازمی­گردند. در مقابل، مقصد هوایی زائران یا از عراق به مشهد و برگشتشان از تهران به عراق است و یا اینکه ابتدا به تهران، بعد به زیارت قم و مشهد می­روند و از آنجا به عراق برمی­گردند. تأسیس هرچه سریع­تر فرودگاه بین­المللی قم در منطقه سلفچگان، پروازهای ورودی از عراق به مقصد قم را بسیار تسهیل خواهد کرد و تعداد آنها را نیز افزایش می­دهد.

نباید زائران کشورهایی با درآمد سرانه بالاتر مانند لبنان و کشورهای حاشیه خلیج فارس ر ا از یاد ببریم. زائران این کشورها به دلیل وسع مالی و امکانات بیشتر، توقعاتی متفاوت و لذا ارزآوری بیشتری هم دارند. ساخت و توسعه اماکن اقامتی درجه یک و سیستم حمل و نقل درون شهری ویژه برای این گروه زائران اولویت دارد. خرید کالاها و صنایع دستی ایرانی از علایق آنهاست و اگر بر فرش دستباف ایران با تمرکز بیشتر بازاریابی شود، این کالای اصیل و سودآور نیز در سبد خرید آنها قرار خواهد گرفت.

در مجموع این ما هستیم که توقع و امکان ارزآوری را برای صنعت گردشگری زیارتی کشور تعریف می­کنیم. اگر امکاناتمان به تناسب ظرفیت بالقوه زائران شیعه افزایش یابد به طور مسلم شاهد رشد قابل توجه در این زمینه خواهیم بود.